Onderwaterfront: duikteam Douane strijdt tegen smokkel

Waar goederen wereldwijd over zee reizen, zoeken criminelen voortdurend naar nieuwe manieren om smokkelwaar onopgemerkt Europa binnen te brengen. Een minder bekende methode bij het grote publiek is de smokkel onder water. Om die route te blokkeren beschikt de Nederlandse Douane sinds 2005 als een van de weinige landen over een gespecialiseerd duikteam. 

Het team controleert jaarlijks honderden schepen in de havens van Rotterdam, Vlissingen, Amsterdam en IJmuiden, en soms ook in Belgische havens. Hun werk speelt zich letterlijk onder de waterlijn af: in troebel havenwater, vaak met nauwelijks zicht, langs scheepsrompen die honderden meters lang kunnen zijn.

Internationale smokkelroute

Een voorbeeld. In de Rotterdamse haven wordt een bulkcarrier uit Brazilië onderzocht. Het schip vervoert onbewerkte grondstoffen zoals graan of steenkool. Drie weken eerder ontdekte de Braziliaanse douane al ruim 200 kilo cocaïne onder het schip in de haven van Santos. De kans bestaat dat er nog pakketten zijn achtergebleven.

Dat gebeurt vaker. Criminelen maken drugs op verschillende manieren aan de romp van een schip vast. Soms worden buizen of metalen constructies onder water gelast. In andere gevallen worden pakketten met magneten of touwen bevestigd. Een veelgebruikte plek is de zogeheten zeekast: een opening in de scheepsromp onder de waterlijn waar zeewater wordt aangezogen voor de koeling van de motoren. Achter een rooster vormt deze ruimte een ideale verstopplek voor smokkelwaar.

Duiken met beperkt zicht

Duiken in een haven is iets totaal anders dan recreatief duiken op zee. Het zicht onder water is vaak minimaal, soms niet meer dan veertig centimeter. Daarom wordt iedere controle minutieus voorbereid. Vooraf bestuderen de duikploegleiders scheepstekeningen om mogelijke smokkelplaatsen te bepalen en een route langs de romp uit te stippelen.

De duikers werken met een zogenoemde surface supplied equipment-uitrusting. Via een lange kabel – de umbilical – krijgen zij lucht vanaf het oppervlak en houden ze continu contact met de ploeg aan boord. Voor noodgevallen dragen ze daarnaast een eigen persluchtfles. Tijdens de duik blijft een deel van het team aan boord van het vrachtschip om toezicht te houden. Motoren en pompen worden stilgezet en ook de machinekamer en brug worden bewaakt. De veiligheidsmaatregelen zijn noodzakelijk: bij bepaalde openingen in de romp kan sterke zuiging ontstaan.

Intens teamwerk

Binnen het duikteam is samenwerken en vertrouwen essentieel. Een reserveduiker staat altijd klaar om het water in te gaan als een collega in de problemen raakt. Elke controle verloopt volgens een strak protocol. Soms levert een duik een vangst op. Geen enorme aantallen, maar wel een duidelijke waarschuwing voor criminelen. Nederland behoort namelijk tot de weinige landen met een gespecialiseerd douane-duikteam.

Na iedere operatie volgt een uitgebreide rapportage en wordt het materieel gereinigd en opnieuw voorbereid. Maar de rust kan elk moment voorbij zijn. Het team staat dag en nacht stand-by voor nieuwe controles.