Nu alle ogen gericht zijn op het Midden-Oosten is de aandacht voor Groenland naar de achtergrond verdwenen. De vraag is voor hoelang. “Ze worden van Amerika, of ze nu willen of niet”, zei Donald Trump twee maanden geleden nog. Ondertussen is het in Nuuk, de hoofdstad en grootste haven van Groenland, vooralsnog business as usual.
Die business bestaat grotendeels uit de overslag van geïmporteerde goederen en de export van visproducten. De haven van Nuuk is de belangrijkste logistieke hub en economische motor van Groenland. Het speelt een cruciale rol in de toeleveringsketen van het land. De zeehaven is ingericht voor het laden en lossen van containerschepen, bevoorradingsschepen voor de mijnbouw en olie-industrie, visserijschepen en voor passagiersschepen. De visserijsector, die via de haven opereert, is veruit de belangrijkste bron van inkomsten van Groenland. Vis en schaal- en schelpdieren vormen meer dan 90 procent (!) van de totale export.
Geopolitieke spanningen
Een groeiende economische activiteit op het eiland (Groenland is het grootste eiland van de wereld) is toerisme. Als aankomst- en vertrekhaven van cruiseschepen speelt Nuuk ook daarin een belangrijke rol. De aantallen toeristen zijn nog relatief klein, maar nemen snel toe. Van 90.000 in 2022 naar zo’n 150.000 in 2025. Wat ook toeneemt met de oplopende geopolitieke spanningen is de aanwezig van militaire schepen in Nuuk.
Het eerste (grote) zeeschip dat Groenland aandeed, was dat van Noorman Erik de Rode in het jaar 981. Via IJsland landde hij op de Groenlandse kust. Daar woonden toen al vele eeuwen Inuit (ook wel Eskimo’s genoemd, al wordt die naam door sommige Inuit als beledigend ervaren). Vanuit Noord-Amerika trokken vanaf 2.500 voor Christus verschillende Inuit-culturen naar Groenland. Het eiland maakt sinds 1605 deel uit van het Koninkrijk Denemarken. Inmiddels is het een autonoom gebied in dat koninkrijk met vrijwel volledig zelfbestuur.
Misleidende marketingtruc
Het overgrote deel van Groenland ligt boven de poolcirkel. Nuuk ligt 240 km onder die lijn, in het zuidwesten van het eiland. In dat deel wonen veruit de meeste Groenlanders. Het land is voor meer dan 80 procent bedekt met een dikke ijskap. De kleur wit domineert het landschap dan ook. Toch noemde Erik de Rode het Groenland. De keuze voor die misleidende naam was een marketingtruc. Door het land als groen te ‘verkopen’, hoopte de Viking kolonisten aan te trekken. De stunt werkte, want de eerste Europese kolonisten vestigden zich er al in 985. Of die zich bekocht voelden door Erik de Viking, vertelt de historie niet. Ook is het te hopen dat zij, ondanks hun groene verwachtingen, voldoende warme kleding bij zich hadden. Aan de zuidkust liggen de temperaturen in de wintermaanden namelijk tussen -4 en -7°C. In het binnenland kunnen die tot wel -50°C dalen. De laagste temperatuur die ooit op de Groenlandse ijskap is gemeten is −69,6°C.
Ondanks dat de naam de lading totaal niet dekt, is die door de eeuwen heen wel gehandhaafd. Groenland is nooit Witland geworden. En IJsland was er al. En het moet gezegd worden, in de zomer kleuren de zuidelijke kustgebieden inderdaad groen. Bovendien wordt gedacht dat in de tijd van Erik de Rode het land groener was dan tegenwoordig.
3 km dik ijs
Hoe dan ook, de marketingtruc van Erik de Noorman werkte niet lang. Maar weinigen volgenden het spoor van de eerste kolonisten. Met ongeveer 56.000 inwoners op een oppervlakte van 2.166.086 km² is Groenland het dunbevolktste land op aarde. Per km² wonen er slechts 0,026 inwoners. Ter vergelijking: in Nederland waren dat er op 1 januari 2025 536 per km². Door de enorme permanente ijskap, die wel tot 3 kilometer dik is, is het grootste deel van Groenland ook onbewoonbaar. Bijna alle Groenlanders wonen langs de kust. In de zuidelijke kuststreek laat het klimaat toendrabeplanting toe en is de invloed van de warme Golfstroom merkbaar, die via de Golf van Mexico (of in Trump-taal: Golf van Amerika) naar het noorden voert.
Grillig en onherbergzaam
Van de 56.000 mensen in Groenland woont meer dan een derde in Nuuk. World Population Review schat dat de stad momenteel 20.288 inwoners telt. Dat is bijna vier keer zoveel als in de tweede stad van het land, Sisimiut. Nuuk betekent trouwens ‘landtong’ of ‘kaap’ in het Groenlands. Die namen verwijzen naar de ligging van de stad op de punt van een groot schiereiland aan de monding van het Nuup Kangerlua-fjord. Door het grillige en onherbergzame landschap zijn de steden en dorpen in Groenland niet via wegen met elkaar verbonden. Het vervoer tussen de plaatsen gebeurt per boot, vliegtuig en helikopter.
Rijk aan grondstoffen
De ligging van Nuuk, op de punt van een schiereiland, wordt gezien als strategisch. In de ogen van de huidige regering van de Verenigde Staten geldt dat voor heel Groenland. De regering Trump staat daarin niet alleen. Vanwege de ligging, tussen Noord-Amerika en Europa, en zijn rijkdom aan grondstoffen (o.a. zeldzame aardmetalen, uranium, grafiet, zink en goud) lieten eerdere Amerikaanse regeringen ook al hun oog op het eiland vallen. Dat begon onder president Andrew Johnson (1865-1869), kort na de aankoop van Alaska in 1867. Het liep op niets uit. In 1910 werd een serieuze poging ondernomen om Groenland en de Deense Maagdeneilanden te ruilen tegen Amerikaanse gebieden in de Filipijnen. Uiteindelijk veranderden toen alleen die Maagdeneilanden van eigenaar. Na de Tweede Wereldoorlog fungeerde Groenland als buffer tussen Amerika en de Sovjet-Unie en bood de VS er 100 miljoen dollar in goud voor. Dit werd door de Denen beantwoord met een resoluut ‘nee’.
Nationale veiligheid
Door het smeltende poolijs ontstaan nieuwe noordelijke zeeroutes langs Groenland. De hogere temperaturen zorgen er ook voor dat de zeldzame grondstoffen beter bereikbaar worden. Die ontwikkelingen maken Groenland alleen nog maar aantrekkelijker. Een wannahave voor Trump en zijn regering. Daarnaast hamert de Amerikaanse president op het belang van het eiland voor de nationale veiligheid van de VS. In zijn eerste termijn vroeg hij Denemarken al het eiland te verkopen. Net als nu wezen de Deense en Groenlandse regering dat voorstel beslist af. Maar Trump geeft niet op. Het is voor hem in zijn tweede termijn Nu(uk) of nooit.
Middernachtzon
Door de oorlog in het Midden-Oosten is de aandacht voor Groenland verflauwd. Met het aanbreken van het voorjaar gaat binnenkort de middernachtzon weer schijnen op het eiland. Het ligt dan volop in het licht. In de natuurlijke spotlight. Of het land dan weer de aandacht van de Amerikaanse regering trekt? Hoogstwaarschijnlijk wel. Maar hoe hoog de druk ook wordt ‘een ding lijkt onveranderd’, schrijft National Geographic. ‘de toekomst van Groenland ligt niet in Washington, maar in Nuuk.’ We gaan het zien.
